قله دماوند

قله دماوند با ارتفاع ۵۶۰۹ متر به عنوان بلندترین قله ایران و نماد ملی ایرانیان هر ساله میزبان خیل وسیعی از صعودکننده ها و کوهنوردان در فصول مختلف سال می باشد. اکثریت این کوهنوردان اقدام به صعود این کوه از مسیر جنوبی و یا سه مسیر دیگر دارای جانپناه می کنند. این در حالی است که مسیر های صعود به قله دماوند بسیار متنوع تر از این هستند. در این مطلب با مسیرهای متنوع صعود به دماوند آشنا خواهید شد.

قله دماوند در قسمت مرکزی رشته کوه البرز در جنوب دریای خزر و بخش لاریجان شهرستان آمل واقع شده است. قله دماوند به عنوان بلندترین قله آتشفشانی قاره آسیا است، همچنین به عنوان بلندترین قله در کوهستان های ایران و خاورمیانه محسوب می شود. دارای ارتفاعی برابر با ۵ هزار متر است که همین مورد باعث رسیدن دمای قله دماوند در تابستان ها به صفر درجه و در زمستان ها به ۶۰ درجه زیر صفر است. این کوه در سال ۱۳۸۷ به‌عنوان نخستین اثر طبیعی ایران در فهرست آثار ملی ثبت گردیده و از سال ۱۳۸۱ نیز به‌عنوان اثر طبیعی ملی جزو مناطق چهارگانه با ارزش در حفاظت از محیط زیست قرار گرفته است. کوه دماوند از زمان های گذاشته نماد عظمت و شکوه بوده و در ادبیات و تاریخ کشورمان نقش پررنگی داشته است. حدودا می توان گفت سکونت انسان در دامنه‌های دماوند ۳۸ قرن قدمت دارد. در این مقاله نیز هدفمان معرفی کوه زیبای دماوند همراه با قله بی نظیر این کوه است. در ادامه با ما همراه باشید تا با کوه دماوند از هر لحاظ آشنا شوید.

مشخصات قله دماوند

قله دماوند، بلندترین قله آتشفشانی در ایران است که در روزهای آفتابی و صاف می توانید از شهرهای تهران، ورامین، قم و دریای مازندران این قله زیبا را تماشا کنید. کوه دماوند جزو دوازدهمین قله مرتفع در دنیا است که ارتفاعی حدودا ۵۶۷۰ متر از طریق رصدخانه زمین ناسا گزارش شده است. در مورد فشار هوا نیز بهتر است بدانید در قله دماوند نصف فشار هوا در سطح دریا است، به همین دلیل درجه حرارت در این منطقه همواره سرد و خنک است. میانگین بارندگی در ارتفاعات دماوند نیز معمولا به صورت برف است. دماوند به عنوان یکی از نمادهای ملی ایران از زمان های گذشته‌ جایگاه مقدسی بین مردم ایران زمین داشته است، به طوری که نام این کوه باصلابت را در داستان های اساطیری زیادی شنیده اید، مانند داستان ضحاک که در این کوه شکنجه شده است. حتی در سال های اخیر، عکس این کوه زیبا بر رو یا پشت اسکناس‌های رسمی به چاپ رسیده است. با این وجود نام دماوند همواره نماد مقاومت و پایداری بوده و خواهد بود، همچنین شاعران زیادی مانند فردوسی، ملک الشعرای بهار، اخوان ثالث و… در این زمینه سروده هایی دارند.

تمام مسیرهای صعود به قله دماوند

در ابتدای این قسمت توضیحاتی اجمالی درباره مسیرهای دارای جانپناه ارایه میشود. مسیر های صعود به قله دماوند که دارای پناهگاه یا جانپناه هستند، مشتمل بر چهار مسیر میشوند. این مسیرها شامل مسیر جنوبی ، غربی ، یال جانپناهها در سمت شمال کوه مشهور به مسیر شمالی و یال شمال شرقی هستند
صعود به قله دماوند از جبهه جنوبی

پر ترددترین در بین مسیر های صعود به قله دماوند مسیر جنوبی می باشد. مبدا این مسیر جاده بین پلور و رینه است. در حد فاصل بین این دو منطقه یک جاده خاکی وجود دارد که از طریق آن کوهنوردان و کوهپیماها میتوانند به گوسفندسرا در ابتدای مسیر پیمایش دسترسی پیدا کنند. مسیر از طریق گوسفندسرا به سمت رودخانه اول و سپس رودخانه دوم رفته و با گردش به سمت راست و ادامه به بالا، از سمت راست بارگاه سوم به ارتفاع این منطقه میرسد.

محل بارگاه سوم ، موقعیت قرارگیری پناهگاه مسیر جنوبی و خوابگاه و بوفه و سرویس بهداشتی میباشد. این بارگاه یا کمپ در ارتفاع تقریبی ۴۳۰۰ متری قرار دارد. از اینجا به بالا مسیر پس از چند صد متر به سمت راست ادامه می یابد و با قرارگیری روی یال تا ارتفاع ۵۰۰۰ متری و تا محل آبشار یخی بالا میرود. در موازات آبشار یخی با یک تراورس به سمت چپ رفته و تا تپه گوگردی در امتداد این یال ادامه میدهید. سپس در تپه گوگردی مسیر قدری به سمت راست متمایل شده و تا قله ادامه پیدا میکند.
صعود به قله دماوند از جبهه غربی

این مسیر از جاده غربی و در ناحیه ای موسوم به پارکینگ غربی آغاز میشود. پارکینگ غربی در ارتفاع ۳۳۰۰ متری واقع شده است. سپس از طریق پاکوب به پناهگاه سیمرغ زیبا خواهید رسید. جانپناهی دو طبقه با ظرفیت تقریبی ۲۰ الی ۲۵ نفر که در ارتفاع ۴۲۰۰ متری قرار گرفته است. ادامه مسیر از پشت پناهگاه به سمت بالا رفته و پس از عبور از یک دهلیز شنی به قله میرسد.
صعود به قله دماوند از جبهه شمالی – یال جانپناهها

سختترین به طور نسبی در بین مسیر های صعود به قله دماوند که دارای جانپناه میباشند. مبدا حرکت مسیر روستای ناندل می باشد. از طریق این روستا افراد به وسیله اتومبیل به منطقه ای به نام سنگ بزرگ منتقل شده و کوهپیمایی از اینجا آغاز میشود. در این مسیر دو جانپناه وجود دارد که یکی در ارتفاع ۳۹۰۰ متری و دیگری در ارتفاع ۴۷۰۰ متری واقع شده اند. در مورد این مسیر دقت داشته باشید که مسیر بعد از پناهگاه دوم از سمت راست قسمت سنگی و با عبور از کنار یخچال دوبی سل بالا میرود.
صعود به قله دماوند از جبهه شمال شرقی

دو راه دسترسی به این مسیر وجود دارد. مسیر گزنک که از روستای گزنک آغاز میشود. این مسیر طولانی بوده و از طریق پیمایش یک یال طولانی به پناهگاه تخت فریدون در ارتفاع ۴۳۰۰ متری خواهد رسید. مسیر دیگر از روستای حاجی آباد و گوسفندسرای احسانی شروع شده و مسیر کوتاهتری می باشد. یک مسیر دیگر هم وجود دارد که کمتر استفاده میشود. از طریق روستای ملار در ناحیه معدن می توانید با تراورس دره سردرود به استله سر دست یافته و سپس از صعود از استله سر به چشمه دست یابید.

مسیر پس از رسیدن به تخت فریدون به سمت قله از طریق یک یال مشخص آغاز میشود. در ارتفاع ۵۲۵۰ متری بام برفی خود نمایی می کند که با صعود از آن به قله خواهید رسید. در روزهای طوفانی این مسیر در معرض تندبادهای شدید قرار دارد

در ادامه با سایر مسیرهای صعود به دماوند آشنا خواهید شد
یال ملاخوران

یال ملاخوران ، از طریق گوسفندسرا در سمت جنوبی کوه آغاز میشود. با قدری تراورس به ابتدای این مسیر در سمت راست مسیر جنوبی خواهید رسید. در این مسیر در ارتفاع ۴۰۰۰ متری و ۴۴۰۰ متری محلهای مناسبی برای چادر زدن وجود دارد. در ارتفاع ۵۰۰۰ متری هم یک گرده سنگی علامت مسیر است که عبور از آن سخت نیست.
صعود به قله دماوند از جبهه جنوب شرقی یا اسپرین سر

این مسیر از سمت چپ گوسفند سرا به بالا میرود. پس از صعود به سمت مسیر جنوبی و پس از عبور از رودخانه اول به سمت چپ تراورس کرده و به ابتدای یال اسپیرین سر می رسید. در اینجا یال حال دو شعبه دارد. در ارتفاع ۴۲۰۰ متری این مسیر هم جای مناسبی برای چادر زدن هست. مسیر در واقع از سمت چپ مسیر جنوبی به سمت قله رفته و در تپه گوگردی با آن یکی میشود.
صعود به قله دماوند از جبهه جنوب شمال غربی

یکی از به یادماندنی ترین مسیر های صعود به قله دماوند برای من، چرا که اولین صعود به قله دماوند را از طریق این یال انجام دادم. این مسیر از پارکینگ غربی آغاز شده و با قدری حرکت به سمت چپ روی این یال نسبتا باریک قرار خواهید گرفت. دو جای چادر بسیار کوچک هر کدام اندازه یک چادر در مسیر وجود دارد که یکی در ارتفاع حدود ۴۰۰۰ و دیگری حدود ۵۰۰۰ متری می باشند. مسیر نهایتا از طریق مسیر غربی به قله میرسد.
صعود به از جبهه شرقی یا گرده شرقی

فنی ترین مسیر در بین مسیر های صعود به قله دماوند با درگیری با سنگ در ارتفاع ۵۱۰۰ متری که باید یکی دو برج را صعود کنید. دستیابی مسیر از طریق آبگرم و پس از آن معدن می باشد. در اینجا از طریق یک یال در سمت چپ دهلیز چپ یخار به بالا خواهید رفت. یک جای چادر در این مسیر در ارتفاع ۴۰۰۰ متری به نام سردیک میباشد که به شکل یک سکوی سنگی هست. جای چادر مناسب دیگر در ارتفاع ۵۱۰۰ متری و مشرف به یخار قرار گرفته از ۵۱۰۰ متری به بعد تراورس به سمت قله از طریق صعود برجهای یخار ادامه می یابد
تیغه شمالی

این یال در واقع مسیر اصلی شمالی صعود به دماوند می باشد که از بین یخچالهای دوبی سل و سیوله به بالا میرود. برای دسترسی به این یال در ناحیه پناهگاه اول مسیر شمالی بایست به سمت بالا راست تراورس کرده و سپس از طریق یک یال سنگی باریک به سمت قله صعود کنید. در پاییز یا ابتدای بهار هم امکان برخورد با سنگ در پیشانی این یال وجود دارد. همچنین قدری درگیری فنی در زیر قله منتظر شما خواهد بود.
یال جنوب غربی

مسیر جنوب غربی یا یال معدن یا یال قرقه که از مسیرهای صعود به قله دماوند از سمت جنوب می باشد. دسترسی این مسیر از مسیر جاده خاکی جنوبی است که در محل آخرین دو راهی تقریبا دو کیلومتری مسیر گوسفندسرای جنوبی به سمت چپ به سمت معدن قدیمی امتداد می یابد. ابتدای این مسیر حالت پله پله داشته و سپس یک یال خاکی به سمت بالا امتداد می یابد. در ارتفاع ۴۵۰۰ متری به بالا یال صخره ای ادامه پیدا میکند. قسمت آخر مسیر هم یال خاک زردها می باشد.
یال چال چال

یال چال چال یا مسیر شمال جنوب غربی نیز یکی از مسیر های صعود به قله دماوند است. گوسفندسرای چال چال در ابتدای جاده پناهگاه سیمرغ قرار دارد. در این یال ابتدا باید قله ای صخره ای مانند حدود ۳۸۰۰ متر را صعود کرد و سپس با قدری فرود روی یال اصلی قرار گرفت. یالهای این مسیر نیز به شکل پله پله می باشند.
یال داغ (مسیر شمال غربی)

این مسیر در واقع محل اتصال دماوند با سایر قلل البرز می باشد. دسترسی به این مسیر از طریق مسیر غربی انجام میشود. جاده ای قبل از رسیدن به پارکینگ غربی وجود دارد که به سمت چپ و به طرف گوسفندسرای چاک اسکندر می رود. در این یال می توان از بین دو مسیر یال داغ و یال سرداغ مسیر صعود را انتخاب نمود. البته هر دوی این مسیر ها در ارتفاع ۵۳۰۰ متری به هم میرسند.

مسیر در اینجا با یالهای کوتاه آغاز شده و به یال نسبتا تیغه ای ختم می گردد. در ارتفاع ۴۳۰۰ متری این مسیر نیز محل مناسبی برای کمپ وجود دارد. قبل از قله در مسیر یال داغ صخره ای بزرگ وجود دارد که می توان آنرا از سمت شرق دور زد و هم می توان آنرا مستقیم صعود نمود.
یال سروزان

از مسیر های صعود به دماوند که در سمت غرب این کوه واقع شده است. مسیر صعود در دو کیلومتری پارکینگ مسیر غربی آغاز میشود. این یال در بین یال چال چال و مسیر اصلی غربی قرار گرفته است. از ارتفاع ۴۸۰۰ متری به بعد این یال شکل طبیعی خود را از دست داده و به شکل تقریبا سوخته تا بالا ادامه پیدا میکند و در پایان از مسیری کاملا مجزا و منفرد از سمت غرب وارد قله میشود.
یال وزمین چال

این یال در سمت شرقی دماوند قرار دارد و مبدا صعود آن تاسیسات معدن اول ملار در دو کیلومتری روستای ملار می باشد. این مسیر مشخص با پاکوبی نامحسوس بین دو دره اصلی شرقی دماوند قرار دارد. در ارتفاع ۴۱۰۰ متری این مسیر هم محل مناسبی برای کمپ زدن وجود دارد. در حدود ۵۰۰۰ متری ، مسیر با قدری انحراف به سمت شمال، از قسمت بالای یخچال شرقی به سوی مسیر انتهایی تیغه های ملار تراورس می کند.
یال پادگان

این یال بین کرنا از روستای کرنا و یال ملاخوران قرار دارد و تقریبا از طولانی ترین مسیر های صعود به قله دماوند می باشد. برای رسیدن به پای آن باید از رینه شروع کرد. این مسیر از کنار پادگان رینه شروع شده و کم کم با تمایل به شرق، خود را روی یال اصلی رساند. این یال در ارتفاع ۴۰۰۰ متری به یال شرقی که به یال آب گرم مشهور است میرسد. در ارتفاع ۴۳۰۰ متری این مسیر قسمت گدازه ها قرار دارد که حدود ۲۰۰ ۳۰۰ متر طول دارد. در قسمت قله این مسیر به سایر مسیرهای این سمت کوه از جمله تیغه های ملار ، وزمین چال یکجا به قله میرسند.
دهلیزی مرکزی یخار

زیبایی دره یخار به قدری وصف ناشدنیست که از توصیف آن معذورم. این مسیر از پهن کوه آغاز شده و در امتداد رودخانه سردرود بالا میرود. در ارتفاع ۴۲۰۰ متری به دو راهی اول خواهید رسید. سپس به سمت راست منحرف شده و صعود روی یخچال ادامه پیدا میکند. در ارتفاع حدود ۴۸۰۰ متری در محل دو راهی سوم با چرخش به سمت چپ روی یخچال وارد دهلیز اصلی شده و صعود یک یخچال عظیم در قسمت پیشانی در اینجا امتداد پیدا میکند. در مورد دهلیز یخار باید گفت که قطعا ستبرترین و البته پر ریزش ترین مسیر کوهستانی ایران میباشد

دماوند کوه نیمه فعال آتش فشانی

دماوند، کوه آتشفشانی نیمه فعال است که چندین چشمه گوگردی و چشمه های آب گرم در این آتشفشان به چشم می خورند. با توجه به این که نخستین فوران دماوند حدودا ۱.۷۸ میلیون سال قبل به ثبت رسیده است، اما با این وجود، تعدادی از فوران های مربوط به این کوه بین ۶۰۰ هزار الی ۲۸۰ هزار سال قبل رخ داده است. با توجه به تحقیقات زمین شناسان، آخرین فوران جدی در این کوه حدود ۷هزار و ۵۰۰ سال پیش رخ داده است و بعد از آن چندان فعالیت جدی مشاهده و ثبت نگردیده است. یکی از دلایلی که باعث تحریک آتشفشان شده است؛ افزایش تعداد زمین لرزه ها است یا ایجاد ترک در زمین و خارج شدن خاکستر و بخار از دهانه کوه است که می توانند جزو نشانه های وقوع آتشفشان باشند. اما با این حال باز هم نمی توان به طور یقین در مورد فعال شدن کوه دماوند نظر داد، این موارد فقط نشانه های فعال شدن کوه آتشفشانی هستند. در سال های اخیر، با وجود وقوع چندین زلزله در تهران خبر از فعال شدن آتشفشان دماوند را می داد، اما هنوز هم اتفاقی نیفتاده است.

جاهای دیدنی قله دماوند

این کوه با صلابت چندین جای دیدنی دارد که در هنگام بازدید از این کوه حتما به این جاذبه ها نیز سر بزنید:
آبشار: در قسمت جنوبی کوه دماوند آبشاری یخ ‌زده وجود دارد که در کل جهان بی همتاست. این آبشار ارتفاعی ۷ متری و قطری ۳ متری دارد و یخ آن هیچ موقع ذوب نمی شود، حتی در فصل تابستان نیز آب بسیار کمی از آن جاری است ولی باز هنگام شب با سرد شدن هوا، آب آبشار یخ می زند. در بالای این آبشار نیز گودالی وجود دارد که در تمام طول سال پوشیده از برف است. آبشار یخی کوه دماوند به عنوان مرتفع ترین آبشار در خاورمیانه شهرت دارد.
یخچال ها: در کوه دماوند چندین یخچال‌ طبیعی وجود دارند که عبارتند از: یخچال سیوله، یخچال دوبی سل، یخچال عروسک‌ها، یخچال دره یخار، یخچال خورتاب سر، یخچال شمال غربی، یخچال غربی که هرکدامشان در موقعیت جغرافیایی خاصی قرار گرفته است. اگر از شهرهایی به جز تهران قصد بازدید از کوه دماوند را دارید، می‌توانید خود را با بلیط هواپیما تهران یا بلیط هواپیما ساری به نزدیکی این کوه برسانید و سپس مسیر کوهنوردی خود را در پیش بگیرید.

پوشش گیاهی و جانوری کوه دماوند

پوشش گیاهی در این منطقه بسیار غنی است، تا حدی که بسیاری از گیاهان دارویی‌ این منطقه شهرت جهانی دارند و در کتاب های گیاه شناسی ذکر شده اند. حتی برخی از گیاهان فقط در این ارتفاع های زیاد امکان رویش دارند مانند کلاه میرحسن دماوندی، کزل دماوندی، بومادران دماوندی، پیرگیاه دماوندی، ریش قوش دماوندی، فراموشم مکن دماوندی، زنگوله ای دماوندی، کتانی دماوندی و ماشک دماوندی. برخی دیگر از گونه ‌های گیاهی دماوند عبارتند از گون، یاسمن صخره ای، شبدر شاه بلوطی، ترشک کوهسری، دغدغک البرزی، گالش انگور، تیره گل، نسترن وحشی، قفقازی، چمن آراراتی، چمن گندمی آسیای مرکزی، جاروی علفی بامی، علف صورتی، ریش سنبل، خشخاش طناز، زبان طلا، پیرسنبل، جعفری فرنگی معطر، بادرنجبویه، خاکشیر، پنجه برگ همدانی و چندین مورد دیگر. دامنه کوه دماوند نیز کاملا پوشیده از شقایق است، تماشای این قسمت به قدری زیباست که گویی مخمل قرمز بر روی کوه کشیده شده است.

روز ملی دماوند

قله دماوند در روز سی ام تیر سال ۱۳۸۷ به عنوان نخستین اثر طبیعی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است، پس از آن سال نیز روز ۱۳ تیرماه به عنوان روز ملی دماوند در نظر گرفته است. بدین منظور سالانه دوستداران محیط زیست در این روز دور هم جمع می شوند و مراسم جشن تیرگان را برگزار می کنند. این جشن در دامنه های قله دماوند در شهر رینه لاریجان شهرستان آمل برگزار می شود، به طوری که این جشن به ثبت ملی رسیده است. جشن تیرگان در واقع به پاس از فرشته باران آور به نام تیشتر برگزار می شود که با خشکسالی جنگیده است. همچنین بر اساس داستان استوره‌ای جشن تیرگان، آرش کمانگیر از بالای کوه دماوند تیر معروف خود را پرتاب کرده است و این تیر بعد از طی فاصله زیادی و گذشتن از چندین کوه و دشت در کنار رودخانه جیحون به تنه یک درخت گردو اصابت کرده است.

مسیرهای صعود به قله دماوند

۱- شمالی ( یال دبی سل ) مسیر صعود این جبهه از میان دو یخچال سیوله ( سمت راست ) و دوبی سل ( سمت چپ ) صورت می‌گیرد. این مسیر دارای دو جانپناه در ارتفاع‌های ۴۰۰۰ متر و ۵۶۵۰ متر است.
۲- جنوبی ( مسیر گوسفند سرا )
۳- شرقی ( یال ملارد )
۴- غربی ( یال سیمرغ )
۵- شمال‌شرقی ( تخت فریدون )
۶- شمال‌غربی ( یال داغ )
۷- جنوب، شرقی ( یال ملاخوران )
۸- جنوب، غربی ( یال معدن )
۹- جنوب، جنوب‌شرقی ( یال وزمین چال )
۱۰- شمال، جنوب‌شرقی ( یال ملارد )
۱۱- جنوب، شمال‌شرقی ( یال یخار )
۱۲- شمال، شمال‌شرقی ( یال اس )
۱۳- شمال، شمال‌غربی ( یال جانپناه‌ها )
۱۴- جنوب، شمال‌غربی ( یال ورارو )
۱۵- شمال، جنوب‌غربی ( یال چال چال )
۱۶- جنوب، جنوب‌غربی ( یال آسپرین سر )

برای صعود به قله دماوند چه چیزهایی همراهمان باشد

صعود به قله دماوند حتما باید همراه با گروه های کوهنوردی حرفه ای انجام شود و به هیچ عنوان صعود انفرادی به این کوه توصیه نمی شود. وسایل ضروری هنگام صعود به این کوه یکی از ضروریات است که توسط راهنمای برنامه مشخص می شود، اما به طور کلی لوازم مورد نیاز می تواند یک کوله، کیسه خواب، لباس مناسب فصلی که صعود می کنید، کت، دستکش، کلاه، شلوار مناسب کوهنوردی، جوراب پشمی باشند. اگر شما نیز جزو نفراتی هستید که از ارتفاع زدگی رنج می برید می توانید با نوشیدن آب از این مشکل جلوگیری کنید. بنابراین همراه داشتن آب معدنی یا قمقمه یکی از ضروریات محسوب می شود. برای تحمل گازهای گوگردی و بادهای روی قله نیز اسکارف یا کلاه مخصوص طوفان پیشنهاد می‌شود. هدلمپ، عینک مناسب کوهنوردی و کلاه آفتابگیر و کرم ضد آفتاب قوی از وسایل مورد نیاز و واجب این صعود هستند.

ساعت و هزینه بازدید از قله دماوند

برای مراجعه به قله دماوند نیاز به ساعت خاصی نیست هر زمان که خواستید می توانید به این قله صعود کنید، اما بهتر است در ساعات روشن و روز بروید تا هم راه را اشتباه نروید و تا هنگام شب نیز در کمپ های مخصوص استراحتی داشته باشید، در هر حال چندین شبانه روز راه دارید که نسبت به حرفه ای یا مبتدی بودنتان مدت زمان نیز فرق خواهد داشت؛ اگر حرفه ای باشید حدودا ۲ روز کامل در مسیر خواهید بود. ولی اگر مبتدی هستید و می خواهید به قله دماوند صعود کنید بهتر است ۴ الی ۵ روز را در نظر بگیرید.

باشگاه کوهنوردی پارسین